MİLLİYET.COM.TR / Toplumsal medya platformları ve ülkemizde faaliyet gösteren birçok küresel şirket, bilhassa sürat kazanan yapay zeka yarışı sebebiyle çok daha agresif bir tavır içerisine girmeye başladı. Başta bilgi kapalılığı olmak üzere reklam işleyişi ve uygunsuz içeriklerle tartışılan bu platformlar, akıllardaki en büyük soru işaretini tekrar gündeme getiriyor: Kişisel bilgilerim inançta mi?
Uzmanlara nazaran asıl sorun, şirketlerin ve tüm bu platformların bilgi kullanımı konusunda gereğince şeffaf olmaması. Örneğin siber güvenlik konusunda bir araştırma analisti olan Krystyna Sikora, bu belirsizliğin yanlış bilgilendirme ve panik ortamını beslediğini söylüyor. Sikora’ya nazaran kullanıcıların haklarını nitekim anlayabilmesinin tek yolu kullanım şartlarında bilinmeyen. Firmaların bu açığı yeterli kullandığını söz eden Krystyna Sikora, ABD’de bile teknoloji şirketlerini kapsayan bütüncül bir bilgi saklılığı yasasının hala olmadığını vurguluyor.
KİŞİSEL DATALARIMIZ TOPLANIYOR
Instagram, Facebook, X ve Google platformlarında her ne kadar içeriklerin yapay zeka eğitimi ve müsaadesiz reklam için kullanmadığı söylense de, işin aslı tam olarak o denli değil. Herkese açık paylaşımlar başta Meta ve Google olmak üzere birçok firmanın ana data kaynağını oluşturuyor. Fotoğraflar, gönderiler, Reels içerikleri ve buralara attığınız iletiler bu kapsama giriyor.
Daha da değerlisi bu platformlar hesabı olmayan bireylerin bile datalarına dolaylı olarak ulaşabiliyor. Örneğin bir kullanıcı, hesabı olmayan bir kişiyi herkese açık bir gönderide etiketlerse, bu ileti bile data olarak kullanılabiliyor. Bir öbür örnek ise Gmail’deki “akıllı özellikler” kısmı. Bu özellik kullanıldığı bölgelerde varsayılan olarak açık geliyor ve bu durum, e-posta içeriklerinin yapay zeka takviyeli özellikler için tahlil edilmesine kapı aralıyor.
Google, 13 yaş altı kullanıcıların bilgilerinin yapay zeka eğitimi için kullanıldığını söylüyor. Lakin California’da açılan bir dava, Ekim ayında yapılan bir siyaset değişikliğiyle Gemini’ın özel e-posta ve ek belgelere varsayılan ayarla erişim kazandığını tez ediyor. Bu dava, Google’ın 1967 tarihli California Saklılığın İhlali Yasası’nı ihlal edip etmediğini tartışmaya açmış durumda.
Diğer taraftan bölgesel olarak bakıldığında da toplumsal medya platformlarının kullanımı ile ilgili birçok dava ve karar süreci gündemde. Geçtiğimiz günlerde Avustralya 16 yaş altındaki kullanıcılar için toplumsal medya kullanımını büsbütün yasakladı ve ebeveyn denetimine aldı. Danimarka ve Malezya üzere ülkelerin yanı sıra ABD’nin en büyük eyaletlerinden biri olan Texas ve Utah’ta toplumsal medyanın küçük yaştaki kullanıcılara yasaklanması gündemde.
Malezya İletişim Bakanı Fahmi Fadzil, internetin hem inançlı hem de erişilebilir olması gerektiğini vurgularken ülkede hâlihazırda sekiz milyonun üzerinde lokal kullanıcıya sahip tüm toplumsal medya ve iletileşme platformlarına lisans kaidesi getirilmesi ve kontrollerin artması gerektiğini söz etmişti.
DİJİTAL MEDYA ULUSAL GÜVENLİK SORUNU HALİNE GELDİ
Ölçeği biraz daraltıp Türkiye’ye geldiğimizde ise tüm bu sorunların yanında daha önemli ayrıntılar da ortaya çıkıyor. Ülkemizde yasal mevzuatlara tam olarak ahenk sağlamayan yabancı dijital platformlar, son devirde hiç olmadıkları kadar tartışmaların merkezinde yer alıyor. Türkiye’den milyarlarca lira kazanan, fakat istihdam, bilgi güvenliği ve vergi konusunda lokal medyayla eşit koşullarda olmayan birçok yabancı toplumsal medya platformu bulunuyor. Yapılan son tahlillere nazaran, yalnızca 2024 yılında Türkiye’den yabancı medya platformlarına reklam yoluyla aktarılan para 158 milyar TL’yi buldu.
Sosyal medya kullanıcıları Facebook uygulamasında sorun yaşandığını paylaştı. Global çapta yaşandığı görülen sorunun akabinde Uzmanlar, bu platformların yalnızca ekonomik bir kayıp yaratmadığını, birebir vakitte algoritmalar yoluyla ülkenin iç dinamiklerine müdahale ettiğini vurguluyor. “Savaşlar artık yalnızca barut kokusu, top sesi ya da hudut sınırlarındaki mevzilerden ibaret değiller. Günümüzdeki cephe sınırı avucumuzun içindeki ekranlara, evimizdeki bilgisayarlara ve zihnimizin en mahrem uçlarına taşınmış durumda” diyen Prof. Dr. S.Tunay Kamer adeta klâsik orduların yerini artık algoritma ve dataların aldığını belirtti. Yabancı dijital platformların artık yalnızca birer irtibat aracı olmaktan çıktığını belirten Kamer, kelamlarına şöyle devam etti:
“Bu sessiz fakat derinden ilerleyen süreci, tek bir kurşun atılmadan gerçekleştirilen ‘dijital işgal’ olarak kıymetlendiriyoruz. Bu işgalin boyutlarını anlamak için yalnızca sayılara bakmak bile kâfi. Biz aslında bizi kuşatan o duvarın tuğlalarını kendi paramızla örüyoruz. kendi kaynaklarımızla bizi içerden kuşatan bir sistemi adeta finanse etmiş oluyoruz. Bu platformlara aktardığımız her kuruş, bizi daha âlâ tahlil etmelerini, zaaflarımızı ölçmelerini ve toplumsal reflekslerimizi manipüle etmelerini sağlayan o devasa algoritma çarklarına dökülen bir yakıta dönüşüyor. Bilgilerimizin Türkiye’nin denetimindeki sunucularda, örneğin İsrail üzere aktörlerin ulaşabileceği yerlerde depolanması, yalnızca bir saklılık sorunu olarak bedellendirilemez. Bu direkt ulusal bir beka meselesidir.”
Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Murat Kırık ise bu şirketlerin faaliyetlerini bir “milli güvenlik sorunu” olarak kıymetlendirdi. Konuyla ilgili CNN Türk’e açıklamalarda bulunan Ali Murat Kırık, yabancı platformların Türkiye’deki faaliyetlerini sert bir lisanla eleştirdi. Platformların denetimsizliğine dikkat çeken Kırık, mevcut durumu “yeni bir atak alanı” olarak tanımlıyor.
“PAYLAŞIMLAR TOPLUMUN ALGI YAPISINI ŞEKİLLENDİRİYOR”
“Bu platformlar toplumların algı yapısını şekillendirebiliyor, siyasi ve toplumsal tansiyonları tetikleyebiliyor ve ülkelerin iç istikrarlarına direkt müdahale edebiliyor” diyen Kırık, kelamlarına şöyle devam etti; “Yabancı medya platformlarında paylaşılan her görüntü, her görsel ve her içerik, bugün Gazze’de yalnızca bir paylaşım olarak kalmıyor. Doğrudan ya da dolaylı biçimde bir silaha, bir finansman kaynağına ve bir propaganda aracına dönüşüyor. Bu platformlar çatışma manzaralarından insanlık dramına kadar her içeriği algoritmalar üzerinden tıklanma, izlenme ve reklam gelirine çevirirken, ortaya çıkan ekonomik kıymet emperyal güçlerin kasasına akıyor.”
Uzmanlara nazaran yabancı sanal medya ve dijital platformlar uzun yıllardır bulundukları bölgelerde sessiz bir işgal gerçekleştiriyor. Türkiye’ye yatırım yapmadıkları üzere istihdam da sağlamıyorlar. Lakin bu ülkeden kazandıkları milyarlarca doları doğal olarak ülkelerine götürüyorlar.
YEREL MEDYA KAN KAYBEDİYOR: DİJİTAL KAPİTÜLASYON
Analiz edilen datalara nazaran, lokal ve klâsik medyanın reklam pastasındaki hissesi ise dramatik formda düşüyor. 2014 yılında reklam harcamalarının neredeyse tamamı lokal medyada kalırken, dijitalin hissesi yüzde 20 düzeyindeydi. 2019 yılında ise yabancı dijital platformlar pastadan yüzde 48 hisse almaya başladı. 2024 yılında ise yabancı platformların hissesi yüzde 74’e kadar yükseldi.
Uzmanlara nazaran bu tablo, lokal medyanın ayakta kalmasını zorlaştırırken, haksız rekabet ortamı yaratıyor. Yabancı şirketlerin vergi ve içerik sorumluluğu konusunda yerli şirketler kadar yükümlülük altına girmemesi “dijital kapitülasyon” benzetmelerine neden oluyor.
Kaynak: Milliyet
Bir yanıt bırakın